Biuletyn PW / Kultura i Tradycja / Prof. Jan Czochralski - przywracanie pamięci o „ojcu światowej elektroniki”

Prof. Jan Czochralski - przywracanie pamięci o „ojcu światowej elektroniki”

Postać prof. Jana Czochralskiego, choć przez wiele dekad zapomniana, od kilku lat jest coraz bardziej obecna w świadomości Polaków, zwłaszcza młodego pokolenia. Pamięć o „ojcu światowej elektroniki” przywraca m.in. prof. dr hab. inż. Mirosław Nader z Wydziału Transportu PW.

27 marca 2019 r., w ramach salonu zorganizowanego przez oddział KORT Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, prof. Mirosław Nader wygłosił wykład poświęcony polskiemu naukowcowi, słynnemu chemikowi, metaloznawcy i metalurgowi. Prof. Jan Czochralski opracował metodę pomiaru szybkości krystalizacji metali, zwaną metodą Czochralskiego, na której do dziś oparta jest światowa produkcja krzemu. Stał się najczęściej cytowanym i wymienianym w literaturze naukowej polskim uczonym.

Na początku spotkania prof. Mirosław Nader, który jest również Pełnomocnikiem Rektora ds. dziedzictwa PW, przypomniał o okresie przedwojennym w życiorysie prof. Czochralskiego -  wyjeździe do Berlina, gdzie zdobywał wiedzę i doświadczenie, a także powrocie do Polski, na zaproszenie ówczesnego prezydenta Ignacego Mościckiego. Objął stanowisko profesora na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, na którym też stworzył laboratorium badawcze - Zakład Metalurgii i Metaloznawstwa. W 1929 r. otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Warszawskiej.

- Jan Czochralski był także humanistą, interesował się sztuką i kulturą, a jego żona była pianistką - mówił o tej mniej znanej stronie życia naukowca prof. Nader. W domu państwa Czochralskich w Warszawie urządzano spotkania towarzyskie - „czwartki literackie”, w których uczestniczyła elita kulturalna Polski okresu międzywojennego.

Naukowiec wspierał także polską kulturę, dzieląc się swoim majątkiem. Finansował m.in. rewaloryzację dworku Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli czy badania archeologiczne w Biskupinie, wspierał twórców.

Jak zaznacza prof. Nader, losy prof. Czochralskiego są jednak bardzo skomplikowane, a okres powojenny to osobisty dramat naukowca. W kwietniu 1945 r. został oskarżony o kolaborację z okupantem i aresztowany.

Trzymiesięczne śledztwo zakończyło się jednak umorzeniem sprawy, gdyż nie znaleziono dowodów przeciwko Czochralskiemu. Mimo tego Senat Politechniki Warszawskiej odmówił prof. Janowi Czochralskiemu zatrudnienia w Uczelni. Był to wielki cios, ponieważ prof. Czochralski stracił możliwość kontynuowania badań naukowych i został wykluczony ze środowiska akademickiego. To była także wielka strata dla nauki polskiej.

Wraz z rodziną wyjechał do Kcyni, gdzie się urodził. Prowadził tam firmę wytwarzającą składniki chemiczne do produkcji chemii gospodarczej. W kwietniu 1953 r. w wyniku kolejnej, brutalnie przeprowadzonej przez Urząd Bezpieczeństwa rewizji rodzinnego domu dostał zawału i zmarł w szpitalu w Poznaniu.

Choć metoda Czochralskiego została opracowana w 1916 r., na znaczeniu zyskała w latach 50. XX wieku, kiedy wynaleziono tranzystor, a jego twórcy otrzymali Nagrodę Nobla. Prof. Mirosław Nader zwrócił uwagę, że gdyby losy prof. Czochralskiego po wojnie potoczyły się inaczej, to byłby zapewne polskim noblistą. - Wynalazek z 1916 r. dał Czochralskiemu sławę na cały świat, dzięki niemu był znany w Dolinie Krzemowej w Stanach Zjednoczonych czy Japonii, natomiast w Polsce - kompletnie zapomniany - mówił prof. Mirosław Nader.

Przełom nastąpił po 66 latach od zakończenia wojny, w 2011 r., kiedy w wyniku ponownych działań Politechniki Warszawskiej i kwerendy naukowej przeprowadzonej w państwowej instytucjach (IPN, AAN, CAW) potwierdzono współpracę prof. Czochralskiego z wywiadem Komendy Głównej Armii Krajowej. W czerwcu 2011 r. Senat PW podjął uchwałę w sprawie przywrócenia dobrego imienia prof. Czochralskiemu.

W tym samym roku naukowiec, jako wybitny Polak, został wpisany do Panteonu Wynalazców i Odkrywców Polskich, a rok 2013, na skutek działań różnych środowisk, został ustanowiony przez Sejm Rokiem Jana Czochralskiego. Krajowym koordynatorem obchodów był prof. dr hab. inż. Mirosław Nader. Pamięć o Czochralskim jest przywracana poprzez liczne upamiętniania tablicami, popiersiami, licznymi publikacjami i konferencjami, filmami, nazwami ulic i placów, laboratoriów i auli, aby przywrócić tę postać społeczeństwu jako wielkiego Polaka i naukowca światowego formatu.

Instytut Inżynierów Elektryków i Elektroników (The Institute of Electrical and Electronics Engineers – IEEE), największe na świecie stowarzyszenie skupiające ok. 440 tys. członków z obszaru elektryki i elektroniki, uhonorował prof. Czochralskiego swoim najwyższym odznaczeniem - Milestone (kamień milowy). Wyróżnienie jest przyznawane za odkrycia i wynalazki o globalnym znaczeniu dla rozwoju ludzkości. Otrzymali je tacy odkrywcy, jak m.in.: Thomas Edison, Guglielmo Marconi, Nikola Tesla, Alexander Graham Bell. Odsłonięcie pamiątkowego Milestone dla Jana Czochralskiego w Politechnice Warszawskiej oraz Kcyni i Berlinie planowane jest we wrześniu 2019 r.

Powiązane materiały:

Uczelnia uregulowała swoje zobowiązania historyczne
Wspomnienie o profesorze Janie Czochralskim

Zdjęcia: Biuletyn PW

CYTAT TYGODNIA

"

 

Mierz siłę na zamiary,
Nie zamiar podług sił!…

 

 

Adam Mickiewicz

"

KONTAKT

Biuletyn Politechniki Warszawskiej

Pl. Politechniki 1, 00-661 Warszawa

Tel. 22 234 71 71, 22 234 71 81

Biuro Rektora Politechniki Warszawskiej

www.biurorektora.pw.edu.pl

REDAKCJA

Biuletyn Politechniki Warszawskiej
Wydawnictwo elektroniczne skierowane do społeczności Uczelni redagowane przez Biuro Rektora.

Zapraszamy do zgłaszania wydarzeń!

Sekcja ds. Komunikacji Społecznej i Mediów

Redakcja Biuletynu Politechniki Warszawskiej

MNiSW